Biobased bindmiddel in asfalt: zo pakte Helmond het aan

In Helmond bestaat 40% van het wegennet uit asfalt. Asfalt bestaat uit steen, zand, vulstof en bindmiddel. Het traditionele bindmiddel (bitumen) in asfalt is een aardolieproduct. Dit kan een biobased bindmiddel deels vervangen. Dit is niet alleen interessant vanuit een circulair perspectief, maar ook om de uitstoot in de openbare ruimte omlaag te krijgen. De gemeente Helmond is een testgemeente voor de biobased bindmiddelentest in een zebravak van CIRCUROAD.

Om ons mee te nemen in het project, sprake we Michael Janssen en Bram Hofschreuder van de gemeente Helmond. Michael is inkoper bij de afdeling Realisatie en Beheer. Bram is projectmanager bij het Ingenieursbureau van de gemeente Helmond, onderdeel van de afdeling Realisatie en Beheer.

CIRCUROAD is een samenwerking van bedrijven, wegbeheerders en kennisinstellingen, met Rijkswaterstaat als host. Samen willen ze bitumen stap voor stap vervangen door een bindmiddel uit hernieuwbare grondstoffen. In 2030 moet minimaal 30% van het bitumen vervangen zijn. In 2050 wil het consortium volledig fossielvrij asfalt. Helmond is zelf geen deelnemer van het consortium CIRCUROAD. De gemeente zocht de samenwerking op eigen initiatief op.

Hoe zorg je dat duurzaamheid niet vrijblijvend is?

“Als vakafdeling werken we samen met de adviseur MVOI en de inkoper aan de thema’s van het landelijke Manifest MVOI. Dat manifest heeft onze gemeente ondertekend. De thema’s vertalen we naar concrete acties. Daarbij kijken we naar de aanbestedingen die op de planning staan. Die acties nemen we op in het jaarplan MVOI, dat het college vaststelt. Zo hebben we een stok achter de deur.

Voor de openbare ruimte heb je drie grote productgroepen: staal, beton en asfalt. Bij staal en beton zijn we afhankelijk van de markt. Wij als gemeente kregen niks gedaan. Asfalt omvat 40% van ons areaal. Daar kunnen we wel zelf stappen in zetten, natuurlijk in samenwerking met marktpartijen.”

Wat hebben jullie precies aangelegd?

“Op deze weg hebben we drie duurzame keuzes gecombineerd. Eerst kozen we voor warm mix asfalt in plaats van hot mix asfalt. De productietemperatuur ligt minimaal 20 graden lager. Dat scheelt ongeveer 9 kuub aardgas per ton asfalt.

Daarnaast eisten we 30% asfaltgranulaat in de deklagen: oud asfalt dat je freest en opnieuw gebruikt. Het granulaat van deze weg ging zelfs deels weer in het nieuwe mengsel. Normaal gaat het naar de asfaltcentrale en komt het ergens anders terecht.

Als laatste het biobased bindmiddel. In dit project is 30% van het bitumen vervangen door een biobased bindmiddel op basis van lignine. Dat is de stof die houtvezels bij elkaar houdt. Bij de papierindustrie blijft het over als afvalstof. De bindmiddelleverancier werkt die op tot een hoogwaardig asfaltingrediënt.”

In juni 2026 legde aannemer KWS het asfalt aan op de Heikantseweg, in het buitengebied van Helmond. Het gaat om drie proefvakken van ongeveer 300 meter, elk met een ander biobased bindmiddel. Daarnaast ligt een referentievak met dezelfde opbouw, maar met gewoon bitumen. Samen vormen ze een zebravak: de vakken liggen achter elkaar op dezelfde weg, zodat je ze goed kunt vergelijken. Helmond gebruikte AC 11 surf, een dicht asfaltbeton voor de deklaag. Dat type zat nog niet in het testprogramma van CIRCUROAD.

Hoe kan een andere gemeente morgen beginnen?

“Op de website van CIRCUROAD staat een formulier met de eisen waar een proefvak aan moet voldoen. Kijk of je een geschikt wegvak hebt en neem contact op met CIRCUROAD. Vijf aannemers binnen CIRCUROAD mogen proefvakken aanleggen. Kies een aannemer waar je vertrouwen in hebt en ga een open samenwerking aan. Omdat het aanleggen van proefvlakken nog asfalt met een biobased bindmiddel nog als innovatie wordt getest. Daarnaast is het 1200 meter asfalt aangelegd.

Met een intern besluit hebben we het werk één op één gegund aan KWS, uit buurgemeente Eindhoven. In het contract hebben we opgenomen dat KWS de opgedane kennis deelt met ons en de rest van de markt. Zo werken we samen toe naar brede toepassing in het hele land.

De aannemer, CIRCUROAD en de bindmiddelleverancier hebben er allemaal belang bij dat het proefvak slaagt. Daardoor krijg je meer kwaliteit dan bij een openbare aanbesteding. Dat is onze ervaring na vier pilots.”

“Iedereen moet dezelfde informatie krijgen. Dat was essentieel voor ons.”

Michael Janssen, inkoper gemeente Helmond

Van de eerste gesprekken in augustus 2025 tot de aanleg in juni 2026 duurde het iets minder dan een jaar. Plan de aanleg van een proefvak in het asfaltseizoen, van april tot oktober. Bij warm mix is goed weer nog belangrijker, omdat het mengsel van zichzelf al een lagere temperatuur heeft.

Wie draagt het risico?

“Vaak hoor je dat de risico’s niet bij de gemeente liggen. Maar met alleen de standaardgarantie ligt het risico wel degelijk bij ons. KWS is de eerste aannemer die een verlengde garantie van tien jaar gaf. We spraken een staffel af. In de eerste jaren ligt meer risico bij KWS en een kleiner deel bij de gemeente. Dit draait langzaam om, waardoor in jaar zes meer risico bij de gemeente komt te liggen en minder bij KWS.

In een ideale situatie zouden we graag een verzekeringspotje zien bij bijvoorbeeld Rijkswaterstaat of de VNG. Gaat het echt mis, dan krijg je een deel van je kosten terug. Dan durven meer gemeenten een proefvak aan.”

Waar zit dit op de R-ladder?

De R-ladder telt negen treden, van R0 Refuse tot R8 Recover. Hoe hoger de trede, hoe minder grondstoffen je gebruikt. Dit project raakt  twee treden van de R-ladder.

“Het biobased bindmiddel zit op R6 Repurpose. Een afvalstof die normaal verbrand wordt, krijgt een nieuwe functie en vervangt een aardolieproduct. 

Het granulaat zouden we normaal R7 Recycle noemen, want meestal komt het in een andere gemeente terecht. Maar hier ging het terug in dezelfde weg. Dan vinden we het eigenlijk R3 Reuse.”

Omdat dit project een product vervangt door een biobased alternatief, kijken we ook naar de knoppen (circulariteitsstrategieën) van het NPCE. Daar heeft de overstap naar duurzame biogrondstoffen een eigen knop, namelijk vervangen.

Naast de circulariteitswinst is er ook per ton asfalt 9 kuub aardgas minder verstookt. Dit komt door de warm mix.

Wat levert het op?

“Het asfalt ligt er nu ongeveer vier maanden. Rijd je eroverheen, dan zie je totaal geen verschil met gewoon asfalt. De rapportages lopen nog. Wel is de stroefheid gemeten. Bij eerdere pilots zaten we vaak net boven de minimale ingrijpwaarde. Nu zitten we er ruim boven.”

Stroefheid is de grip van je banden op de weg. Helmond strooide het verse asfalt af met fijn brekerzand, zand van gebroken steen, omdat vooraf niet zeker was of de stroefheid goed genoeg zou zijn.

{VIDEO}

Wat is jullie tip voor inkopers?

“Zoek de samenwerking met de vakafdeling. Luister naar elkaar en help elkaar. Bij onze eerste pilot deden we eerst marktonderzoek. We spraken verschillende aannemers, legden onze visie uit en hoorden die van hen. Waar het paste, gingen we verder.”

Hoe kijken jullie vooruit?

“We zijn er nog lang niet. De komende vijf jaar meet CIRCUROAD hoe het asfalt zich houdt. Tot die tijd pakken we andere onderwerpen op, zoals hergebruik van betonelementen en straatbakstenen en een regionaal asfaltdepot.

Wij delen onze stukken gewoon met andere gemeenten. Schroom dus niet om collega’s bij andere overheden te bellen voor informatie en ervaringen.”

“Als we allemaal een vierkant wiel uitvinden terwijl er al een rond wiel is, schiet niemand op.”

Bram Hofschreuder, projectmanager Ingenieursbureau gemeente Helmond

Wil je zelf een proefvak aanleggen? Op circuroad.nl/proefvakken vind je de eisen en het aanmeldformulier.