Kunststoffen

De Transitieagenda Kunststoffen laat zien hoe plasticproducenten, bedrijven, overheden en recyclers samen werken aan vier aandachtsgebieden:

• Chemische recycling: Technologie om plastic af te breken tot basisgrondstoffen die opnieuw gebruikt kunnen worden voor hoogwaardige producten.
• Betere sortering: Scheid plastic afval beter zodat het geschikt is voor recycling en minder verloren gaat.
• Biobased kunststoffen: Vervang fossiele grondstoffen door duurzame biogrondstoffen voor de productie van plastic.
• Toepassing recyclaat: Zorgen dat gerecycled plastic daadwerkelijk gebruikt wordt in nieuwe producten.

Als inkoper kun je bijdragen door specifiek te vragen naar recyclaat, biobased alternatieven te overwegen en goede scheiding van plastic afval te organiseren.

Bij deze productgroepen maak je als inkoper het grootste verschil. Kleine veranderingen in je inkoopbeleid hebben hier grote impact:

Kunststofverpakkingen
Verpakkingen vormen de grootste kunststofstroom, ongeveer 40% van al het plastic in Europa. Door hun korte levensduur veroorzaken ze veel afval. Vanaf 2030 moeten plastic verpakkingen recyclebaar zijn en gerecycled materiaal bevatten. Je kunt leveranciers nu al naar hun recyclaat-percentage vragen en eigen eisen stellen.

• Vermijd overbodige verpakkingen waar mogelijk.
• Vraag naar herbruikbare verpakkingssystemen.
• Stel eisen aan gerecycled materiaal of biobased inhoud.
• Werk samen met leveranciers aan reductie van verpakkingsmateriaal.
• Organiseer gescheiden inzameling en afvoer naar erkende verwerkers.

Wegwerpproducten
Plastic bekers, rietjes en bestek worden vaak maar één keer gebruikt. Ze veroorzaken veel zwerfafval en belasten het milieu onnodig. Nederland werkt aan 40% reductie in 2026 ten opzichte van 2022. Veel ander wegwerpplastic zoals rietjes en bestek is al verboden via de EU-richtlijn Single Use Plastics.

• Vervang wegwerp door herbruikbaar zoals wasbare bekers en duurzaam servies.
• Kies papieren alternatieven met FSC-keurmerk als wegwerp noodzakelijk is.
• Wees kritisch bij biologisch afbreekbare optie vraag. certificering om zeker te zijn dat ze écht afbreekbaar zijn.
• Werk met leveranciers die verpakkingen terugnemen en opnieuw gebruiken.

Kunststoffen in de bouw
Kunststoffen in isolatie, leidingen en afwerkingen verlengen de levensduur van gebouwen. Na sloop ontstaat een grote reststroom die vaak niet wordt gescheiden, waardoor recycling lastig is en veel waardevolle materialen verloren gaan.

• Kies voor bouwmaterialen ontworpen voor demontage en recycling.
• Vraag naar producten met recyclaat of biobased inhoud.
• Leg bij sloop vast welke materialen vrijkomen en hoe ze hergebruikt kunnen worden.
• Werk samen met slopers en recyclers om materialen terug te winnen.
• Stel eisen aan sortering en gescheiden afvoer bij sloop.

Landbouwplastics
Folies, netten en wikkels beschermen gewassen, maar zijn moeilijk te recyclen. Ze worden vaak vies door aarde en resten van planten. Soms blijven stukken plastic op het land achter, wat de bodem vervuilt. Nederland werkt aan een vrijwillig systeem om dit plastic in te zamelen en te recyclen, met als doel om 33 procent te recyclen.

• Kies voor plastics die makkelijk schoon te maken en te recyclen zijn.
• Vraag naar materiaal gemaakt van recyclaat of biobased grondstoffen.
• Organiseer goede inzamelsystemen samen met boeren en verwerkers.
• Stel eisen aan terugname en verwerking door leveranciers.
• Werk samen met sectorinitiatieven voor circulaire landbouwplastics.

Als inkoper kun je de circulaire kunststofketen versterken door te handelen op basis van deze principes:

• Minder kunststof gebruiken: Verminder plasticgebruik door minder te produceren en consumeren, producten te delen en slim te ontwerpen. Geef prioriteit aan herbruikbare en navulbare alternatieven.
• Levensduur van producten verlengen: Koop kunststofproducten die geschikt zijn voor hergebruik, reparatie en opknappen, zodat ze langer meegaan en minder afval ontstaat.
• Circulair ontwerp: Kies producten die makkelijk te repareren en recyclen zijn. Beperk het aantal verschillende soorten plastic en schadelijke stoffen voor betere recycling.
• Geef prioriteit aan recyclaat: Kies voor gerecycled kunststof. Vraag naar herkomst en kwaliteit om een betrouwbare circulaire keten op te bouwen.
• Stimuleer biobased alternatieven: Kies voor duurzame biobased kunststoffen in plaats van fossiel plastic.
• Organiseer gescheiden inzameling: Zorg voor gescheiden inzameling van plastic afval en stel duidelijke doelen voor minder afval en meer recycling.
• Fossiele grondstoffen vervangen: Kies zoveel mogelijk voor recyclaat of duurzaam biobased plastic in plaats van nieuw fossiel plastic.
• Transparantie: Zorg voor inzicht in herkomst, samenstelling en recyclebaarheid van kunststoffen.
• Markt en ketensamenwerking: Werk samen met leveranciers, afvalverwerkers en andere inkopers. Deel kennis en ervaring. Hoe meer organisaties dezelfde eisen stellen, hoe sneller de markt verandert.

Recyclaat is kunststof die is gemaakt van gebruikt plastic. Dit plastic wordt eerst ingezameld, schoongemaakt en daarna opnieuw verwerkt tot nieuw materiaal. In plaats van nieuwe, fossiele grondstoffen te gebruiken, geef je bestaand plastic op deze manier een tweede leven.

Hier ligt kans om de markt te veranderen. Hoe groter de vraag naar recyclaat, hoe meer leveranciers gaan investeren in circulaire oplossingen:

• Vraag specifiek naar recyclaat in je uitvragen en offertes: Neem in je bestek op welk aandeel gerecycled kunststof je verwacht en vraag leveranciers dit aan te tonen met een productspecificatie of materiaalverklaring..
• Werk samen met leveranciers: Vraag naar hun mogelijkheden en daag ze uit om meer recyclaat toe te passen in hun producten of verpakkingen.
• Ga het gesprek aan over prijzen: Recyclaat kan duurder zijn, maar structureel inkopen helpt de prijs naar beneden
• Neem correcte afvoer op in aanbestedingen: Neem in je contract op dat plastic gescheiden wordt ingezameld en verwerkt door gecertificeerde recyclers
• Gebruik bestaande marktvisies en richtlijnen: De Buyer Group Circulaire Kunststoffen maakt marktvisies voor productgroepen zoals verfemmers. Hierin staat wat technisch mogelijk is en welke eisen je kunt stellen aan recyclaat.

In Nederland werken verschillende partijen aan de circulaire kunststofketen:

• Plastic Pact NL: Bedrijven, overheden en maatschappelijke organisaties werken samen om wegwerpplastic te verminderen, verpakkingen recyclebaar te maken en meer recyclaat te gebruiken in nieuwe producten.
• De groene plastic fabriek: Verzamelt gebruikt plastic uit de regio en maakt er nieuwe producten van, zoals lantaarnpalen, bruggen en tiny houses. Zo blijft plastic langer in de kringloop.
• Nationaal Testcentrum Circulaire Plastics (NTCP):  Onderzoekt hoe plastic beter gesorteerd en gewassen kan worden. De resultaten helpen bedrijven uit de hele keten om recyclingproblemen op te lossen.
• Circular Plastics NL (Nationaal Groeifondsprogramma): Dit groeifondsprogramma investeert in mechanische en chemische recycling, zodat meer plastic eindeloos in de kringloop blijft.
• Green Deal Circulaire Festivals: Festivals experimenteren met wasbare bekers, retourlogistiek en afvalvrije systemen. Hierdoor circuleert plastic langer in de keten en neemt wegwerpplastic af.
• Biobased Circulaire Kunststoffen: Dit groeifondsprogramma investeert in het ontwikkelen van kunststoffen gemaakt van hernieuwbare grondstoffen in plaats van fossiele olie.
• Kennisplein plastics: Het Kennisplein Plastics helpt ondernemers en onderzoekers plastics duurzamer te maken met informatie, subsidies en advies.

Er komt steeds meer regelgeving voor plastic. Dit zijn de belangrijkste ontwikkelingen:

• Verpakkingen (vanaf 2030): Alle plastic verpakkingen moeten recyclebaar zijn en gerecycled materiaal bevatten. De Europese Verpakkingenverordening stelt minimumeisen per type verpakking (10-35% recyclaat). Producenten zijn via Uitgebreide Producentenverantwoordelijkheid (UPV) verplicht verpakkingen in te zamelen en te recyclen. Zij betalen voor inzameling en verwerking.
• Wegwerpplastic: Veel wegwerpplastic zoals rietjes en bestek is al verboden via de Europese Single Use Plastics-richtlijn. Nederland werkt aan sterke reductie van plastic bekers en bakjes richting 2026, onder andere via hergebruik en verplichte toeslagen.
• Digitale productpaspoorten (vanaf 2026 gefaseerd): Via de Europese ESPR-verordening (Ecodesign for Sustainable Products Regulation) worden digitale productpaspoorten gefaseerd verplicht. Deze registreren wat er in een product zit, waar het vandaan komt, hoe je het repareert en recyclet.
• Schadelijke stoffen: Opzettelijk toegevoegde microplastics zijn in sommige toepassingen al verboden. De Europese Unie scherpt de eisen aan voor veiligere en beter recyclebare materialen.

Klaar om te starten? Hieronder vind je handige tools, handreikingen en netwerken om te beginnen:

Tools voor Circulair inkopen

• Impact Kompas – Breng in kaart waar je keteneffect het grootst is
• Stappenplan – Platform Circulair Inkopen
• Handreiking Aan de slag met het Ambitieweb
• Handreiking Monitoring MVOI
• Handvatten voor circulair inkopen binnen de hoogste R-strategieën – Platform Circulair Inkopen
• MVI-Criteriatool: actuele criteria en voorbeeldbestek teksten voor circulair inkopen
• Circular Minds Beoordelingskader – Meet de inkoopvolwassenheid van je organisatie

Circulaire kunststoffen

• Transitieagenda kunstoffen
• Kunststoffen – CircuLaw
• Buyer Group circulaire kunststoffen: verfemmers 
• PlasticPactNL

Wil je totaal overzicht van tools per fase, per productgroep? Kijk dan op Wegwijzer MVOI