Consumptiegoederen

De Transitieagenda Consumptiegoederen laat zien hoe we lineaire ketens kunnen omzetten in circulaire ketens voor de productgroepen elektronica, textiel, meubels, verpakkingen en wegwerpproducten:

• Kies duurzaam productontwerp: Vraag naar producten van gerecyclede of biobased materialen die modulair zijn opgebouwd, eenvoudig te repareren en geschikt voor hergebruik of recycling.
• Verleng de levensduur: Hergebruik, repareer of knap producten op. Koop tweedehands om producten een tweede leven te geven.
• Stimuleer verantwoord consumptiegedrag: Kies voor delen, leasen of circulaire diensten in plaats van kopen. Zo behouden producten hun waarde.
• Zorg voor hoogwaardige recycling: Laat producten die niet langer bruikbaar zijn inzamelen en verwerken tot nieuwe grondstoffen via mechanische of chemische recycling.

Circulaire keuzes beginnen bij consumptiegedrag: hebben we dit product nodig? En zo ja, kunnen we het dan hergebruiken, repareren of tweedehands inkopen?

Door dit als organisatie te stimuleren, verleng je de levensduur van producten en verminder je grondstoffengebruik. Maak circulaire keuzes daarom de logische en gemakkelijke optie voor je collega’s en eindgebruikers.

• Het Nationaal Reparateursregister helpt erkende reparatiebedrijven te vinden voor elektronica.
• Circulaire ambachtscentra bieden lokaal reparatie en hergebruik aan.
• CircuLaw geeft juridische handvatten voor circulair aanbesteden.
• Circular Minds – Circular Mindset for Change | Interreg Europe helpt organisaties en overheden anders te denken, zodat zij vaker kiezen voor circulaire en duurzame oplossingen.

Circulair inkopen betekent niet alleen andere producten kiezen, maar ook anders kijken naar bezit en gebruik. Steeds meer leveranciers bieden circulaire alternatieven waarbij je niet meer hoeft te kopen maar betaalt voor gebruik. Zoals bijvoorbeeld:

• Product-als-dienst: Betaal voor gebruik in plaats van bezit via lease of abonnementen. De leverancier zorgt voor onderhoud en recycling.
• Deel- en huurmodellen: Huur of deel producten ad hoc wanneer je ze nodig hebt, zoals deelauto’s of gereedschap. Goedkoper en duurzamer voor producten die je niet dagelijks gebruikt.
• Tweedehands en refurbished: Gebruikte producten professioneel opgeknapt, vaak met garantie.
• Take-back systemen: Leveranciers nemen oude producten terug voor reparatie of recycling.
• Reparatie als dienst: Reparatiebedrijven en circulaire ambachtscentra verlengen de levensduur van producten.

Bij deze productgroepen maak je als inkoper het grootste verschil. Kleine veranderingen in je inkoopbeleid hebben hier grote impact:

Elektrische en elektronische apparaten
Apparaten zoals telefoons, laptops en huishoudelijke apparaten bevatten schaarse materialen en zorgen voor veel e-waste. Sinds 2024 gelden minimale eisen aan de levensduur en repareerbaarheid via de Europese Ecodesign for Sustainable Products Regulation (ESPR). Producenten zijn verplicht om reserveonderdelen beschikbaar te stellen en reparatie-informatie te geven. Daarnaast moeten ze minimaal 85% van de elektronica die ze op de markt brengen weer inzamelen en verwerken.

• Stel eisen aan levensduur, repareerbaarheid en modulair ontwerp.
• Vraag naar reserveonderdelen en reparatie-informatie.
• Overweeg refurbished, tweedehands of lease in plaats van nieuw kopen.
• Gebruik het Nationaal Reparateursregister voor reparatie.
• Maak gebruik van innamesystemen voor oude apparaten.

Textiel
Kleding en andere textielproducten veroorzaken door snelle modetrends en grote volumes veel afval. De productie ervan vraagt bovendien veel grondstoffen en water. Onder de uitgebreide producentenverantwoordelijkheid (UPV) krijgen producenten verplichte inzamel- en recyclingdoelen. Het doel voor 2030: 75% hergebruik of recycling, waarvan minimaal 25% hergebruik. Ook verbiedt Europa vanaf juli 2026 de vernietiging van onverkocht textiel.

• Koop tweedehands of hergebruik textiel waar mogelijk.
• Vraag leveranciers naar innamesystemen.
• Stel eisen aan gerecycled katoen en duurzame. materialen.
• Werk samen met circulaire textielinitiatieven.

Verpakkingen en wegwerpproducten
Komen overal voor en veroorzaken veel afval. De Europese Verpakkingenverordening (2025) stelt grenzen aan materiaalgebruik en verbiedt specifieke wegwerpproducten. Producenten moeten aantonen dat hun verpakkingen recyclebaar zijn én gerecycled materiaal bevatten. Voor plastic wegwerpproducten geldt het doel: 40% minder in 2026.

• Verminder onnodige verpakkingen en vermijd wegwerpproducten waar mogelijk.
• Vraag naar herbruikbare systemen.
• Stel eisen aan gerecycled materiaal en laat leveranciers aantonen dat ze bijdragen aan reductie.
• Bereken milieukosten door in je inkoop.
• Bekijk circulaire verpakkingsinitiatieven voor innovatieve oplossingen.

Meubels
Zoals stoelen en tafels gaan vaak lang mee, maar hun waarde wordt niet altijd optimaal benut. Vanaf 2030 worden producenten verantwoordelijk voor inzameling en recycling. Ook gelden er minimale eisen aan ontwerp, repareerbaarheid en demonteerbaarheid. Modulair ontwerp zorgt dat meubels langer meegaan en afval vermindert.

• Koop tweedehands of gerepareerde meubels via kringloopwinkels en circulaire ambachtscentra.
• Vraag naar modulair ontwerp en demonteerbaarheid.
• Stimuleer reparatie in plaats van vervanging.
• Werk samen met initiatieven voor hergebruik en gerecycled materiaal.

Er zijn inmiddels verschillende projecten die zich inzetten voor de doelstellingen van de Transitieagenda Consumptiegoederen. Hieronder zeven verschillende voorbeelden:

• Roetz Bikes: Haalt oude fietsen van straat en maakt er eigentijdse designfietsen van. Door modulaire en repareerbare e-bikes blijven fietsen en onderdelen zo lang mogelijk in de kringloop.
• Denim Deal: Bedrijven in de denimsector verwerken gerecycled katoen in nieuwe spijkerbroeken. Dit sluit de textielkringloop en stimuleert duurzamere kledingconsumptie.
• Gronings Goud: Bouwt aan een lokale circulaire textielketen in Groningen. Oud textiel wordt omgezet in nieuw garen met 75% post-consumer textiel, dat verwerkt wordt tot stoelbekleding. Ambtenaren in Groningen zitten al op Gronings Goud.
• Woodloop: Focust op het inzamelen en recyclen van houtafval uit de meubelproductie tot nieuwe spaanplaten. Zo blijft de houtstroom circulair en worden meubels steeds vaker van gerecycled materiaal gemaakt.
• Circulaire Ambachtscentra: Lokale samenwerking tussen milieustraten, kringloopwinkels en reparatiebedrijven zorgt dat afgedankte producten worden gerepareerd, hergebruikt of hoogwaardig gerecycled voorkomen.
• LLE Coalitie: Werkt met marktpartijen, overheden en kennisinstellingen aan het verlengen van de levensduur van elektronica door hergebruik, onderhoud en innovatieve gebruiksmodellen.
• Mission Rescue: Werkt aan het opschalen van herbruikbare verpakkingssystemen met pilots, campagnes en onderzoek voor een structurele omslag van wegwerp naar hergebruik.

Als inkoper van consumptiegoederen krijg je de komende jaren te maken met nieuwe Europese en nationale regelgeving. Dit zijn de vier belangrijkste ontwikkelingen uit het Nationaal Programma Circulaire Economie:

• Ecodesign-verordening, ESPR (vanaf 2024, gefaseerd): Europese eisen voor het ontwerp van producten op de EU-markt. Producten moeten langer meegaan, repareerbaar zijn en gerecycled materiaal bevatten. Via dezelfde verordening worden digitale productpaspoorten verplicht en geldt een verbod op vernietiging van onverkocht textiel en schoenen.
• Uitgebreide Producentenverantwoordelijkheid (UPV): Producenten zijn verantwoordelijk voor de inzameling en verwerking van hun producten. Geldt al voor elektronica, batterijen, verpakkingen en textiel (sinds 2023). Voor meubels wordt UPV uiterlijk in 2030 ingevoerd.
• Verpakkingenverordening / PPWR (vanaf 2026): Europese eisen voor minder materiaalgebruik, meer recyclaat (10-35%) en betere scheidingsinformatie op verpakkingen. Vanaf 2030 moeten alle verpakkingen recyclebaar zijn.
• Wegwerpplastic: Rietjes, bestek en ander wegwerpplastic zijn al verboden via de Single Use Plastics-richtlijn. Nederland werkt aan verdere reductie van plastic bekers en bakjes via hergebruik en verplichte toeslagen.

Klaar om te starten? Hieronder vind je handige tools, handreikingen en netwerken om te beginnen:

Tools voor Circulair inkopen

• Impact Kompas – Breng in kaart waar je keteneffect het grootst is
• Stappenplan – Platform Circulair Inkopen
• Handreiking Aan de slag met het Ambitieweb
• Handvatten voor circulair inkopen binnen de hoogste R-strategieën
• MVI-Criteriatool: actuele criteria en voorbeeldbestek teksten voor circulair inkopen
• Handreiking Monitoring MVOI
• Circular Minds Beoordelingskader – Meet de inkoopvolwassenheid van je organisatie

Circulaire consumptiegoederen

• MVI-criteriatool – Inkoopcriteria voor o.a. textiel, elektronica, meubels
• CircuLaw – Overzicht van relevante wet- en regelgeving 
  • Textiel
  • Meubels
  • Elektr(on)ische apparaten

Wil je totaal overzicht van tools per fase, per productgroep? Kijk dan op Wegwijzer MVOI