Voedselverspilling verminderen? CircuLaw helpt bij ondersteunende wet- en regelgeving

Wereldwijd gaat één derde van het voedsel verloren of eindigt als afval. Dat kan anders, maar hoe? Circulaw vertaalt wet- en regelgeving naar bruikbare tools die overheden en inkopers direct kunnen toepassen. Eveline Bakker, legal lead bij CircuLaw, vertelt over de kracht van juridische maatregelen bij het terugdringen van voedselverspilling en het stimuleren van circulariteit.

Waar liggen de grootste kansen tegen voedselverspilling?

‘De grootste kans voor het verminderen van voedselverspilling ligt bij bedrijfsrestauratieve voorzieningen zoals bedrijfsrestaurants en kantines. In dit type horecakeukens gaat jaarlijks 15 tot 25 procent van het voedsel verloren; een groot percentage vergeleken met andere schakels in de keten. Vooral bij buffetten liggen de cijfers nog hoger: daar gaat 20 tot 50 procent van het voedsel verloren.

De oorzaak is dat teveel wordt bereid, om de gast een zo breed mogelijk aanbod te bieden. Organisaties kopen teveel in, de porties zijn te groot en bestaat er druk om de gast nooit ‘nee’ te hoeven verkopen. Deze combinatie werkt hoge verspillingscijfers in de hand. Overheden en semi-overheden kunnen hier per direct iets aan doen. Je kunt grote stappen zetten door slim in te kopen en nauw samen te werken met cateraars en leveranciers. Je zult je verbazen hoe snel je de verspilling flink terug kunt dringen.’

Hoe pakt CircuLaw voedselverspilling aan?

‘Uit onderzoek weten we dat wet- en regelgeving bij circulariteit vaak onderbelicht is, terwijl juist daar veel kansen liggen. Wij brengen het volledige juridische handelingsperspectief in kaart: van sturing op de fysieke leefomgeving tot de eigen inkoop van overheden. We laten zien wat juridisch al mogelijk is en hoe overheden en inkopers regels direct kunnen inzetten voor circulaire doelen.

We vertalen de instrumenten naar concrete teksten: voorbeeldteksten voor vergunningen, juridische onderbouwingen in beleid en circulaire eisen in aanbestedingen. Wij ontwikkelen tools met een aanpak in vier stappen:

1: Bestaande mogelijkheden in kaart brengen
Per thema of productgroep brengen we alle juridische mogelijkheden (publiek, privaat en fiscaal) in kaart. Zo wordt zichtbaar waar in de wetgeving kansen liggen, en hoe die passen op knelpunten voor circulariteit in de keten. Vervolgens maken we een overzichtelijke menukaart van alle instrumenten, zodat ook andere overheden hiermee aan de slag kunnen.

2: Instrumenten toegankelijk maken via het platform
Beleidsmakers, projectleiders en inkopers vinden alle bruikbare instrumenten op ons platform. Je kunt direct aan de slag, zonder complexe wetgeving door te hoeven ploeteren. Juridische inhoud is vertaald naar praktische en begrijpelijke teksten met concrete voorbeelden en stappenplannen.

3: Opdrachtgevers begeleiden bij implementatie
We begeleiden opdrachtgevers stap voor stap. Vaak werken we samen met koplopers en kijken we naar welke instrumenten ze direct kunnen inzetten en welke op de middellange of lange termijn. Zo wordt duidelijk wat nu haalbaar is en wat later kan groeien.

4: Instrumenten combineren
De transitie naar een circulaire samenleving bereik je niet met één maatregel. We adviseren altijd een mix van publieke, private en fiscale instrumenten en stimuleren samenwerking met partners. Zo zetten overheden samen grotere stappen en maken ze meer impact.’

Welke juridische instrumenten verminderen voedselverspilling?

‘Samen met gemeente Amsterdam hebben we dit thema onder de loep genomen. We zijn gekomen tot 19 instrumenten. Met bewust inkopen kun je grote impact maken op voedselverspilling. De systematiek van de aanbestedingswet biedt verschillende instrumenten die ook bruikbaar zijn voor organisaties zonder aanbestedingsplicht.

Daarnaast kan je in je aanbesteding specifiek sturen op het probleem, in dit geval voedselverspilling. Dit kan bijvoorbeeld door het opnemen van een anti-voedselverspillingsplan als gunningscriterium. Daarmee kun je als opdrachtgever selecteren op de wijze waarop de cateraar met overtollig voedsel omgaat, of voorkomt dat er te veel voedsel geproduceerd wordt. Zowel in de bereiding als bij de verwerking van onverkocht voedsel. Het werkt goed om inschrijvers hierop uit te dagen.

Een tweede instrument zijn gunningscriteria en contracteisen gericht op de eiwittransitie. Hiermee moedig je inschrijvers aan om een deel van de dierlijke producten te vervangen door plantaardige alternatieven. Aanvullend laat je leveranciers rapporteren over hun duurzaamheidsprestaties, zoals CO₂-uitstoot, watergebruik en kilo’s verspild voedsel.’

Kun je een voorbeeld noemen?

‘Een goed voorbeeld van een duurzame of circulaire insteek bij de cateringdiensten is van gemeente Amersfoort. Zij hebben gegund op samenwerking op duurzaamheid en co2 reductie en social return en ketenverantwoordelijkheid. Ook vroegen ze om meetbare resultaten, met voedselverspilling als belangrijke KPI. Vooral bij het eerste criterium wist een aantal inschrijvers de gemeente te verrassen met creatieve oplossingen.’

Heb je tips voor inkopers?

‘Blijf stappen zetten! Ook als de wetgeving soms onduidelijk is. Als CircuLaw brengen we de regels in kaart voor inkopers, bovendien is er een vangnet van kennispartijen waar je met terecht kunt. Ook belangrijk: wissel realistische eisen uit met elkaar, zodat de markt er echt aan kan voldoen. Zo voorkom je dat circulariteit een blokkade wordt en organisaties afhaken omdat het ingewikkeld lijkt.

Probeer ook niet vast te lopen in je eigen organisatie. Veel gemeenten lopen al voorop en hebben ervaring opgebouwd. Bel collega-gemeenten, kijk hoe zij criteria toepassen en welk totaalpakket ze gebruiken.

Daarnaast zijn er veel product- en sectorspecifieke netwerken die praktische handleidingen bieden, zoals in de infrasector. Laat je niet overweldigen door de hoeveelheid tools. Focus op wat praktisch toepasbaar is en ga daar direct mee aan de slag!’

En als je verder vooruit kijkt, hoe zie je de toekomst?

‘Ik zie de toekomst optimistisch in. Ik hoop en denk dat de aandacht voor circulariteit in aanbestedingen verder groeit en dat we zo meer voorspelbaarheid aan de markt kunnen bieden. Het is belangrijk dat we niet telkens het wiel opnieuw hoeven uit te vinden. Neem van elkaar over wat werkt. Ik focus op die positieve lijn en merk dat de groep van voorstanders van circulariteit steeds groter wordt. Die vooruitgang inspireert me om bij te blijven dragen.’