Circulaire laadinfra: met kleine stappen naar grote impact

De transitie naar elektrisch rijden is in volle gang. Begin 2024 reden er ruim 436.000 volledig elektrische auto’s op de Nederlandse wegen, en dat aantal groeit snel. Tegen 2044 zullen er naar verwachting 9 tot 10 miljoen elektrische auto’s rondrijden. Om al die allemaal van stroom te voorzien, zijn straks naar schatting 4,3 miljoen laadpunten nodig. Dat betekent dat er de komende jaren miljoenen extra laadpunten bij moeten komen. Een deel daarvan zijn publieke laadpalen, die door gemeenten en andere overheden worden geplaatst. Een flinke bouwopgave, maar ook een kans. Hoe zorgen we ervoor dat al die laadpunten duurzaam en circulair worden ingericht? Wij spraken met Amber van Veen van PIANOo. Zij is betrokken bij de Buyer Group Circulaire Laadinfrastructuur.

Hoe maak je een laadpaal circulair?

‘Veel mensen denken bij duurzaamheid en circulariteit vooral aan de auto’s zelf. Logisch, want een elektrische auto is schoner dan een diesel- of benzinevariant. Maar de impact van de laadinfrastructuur wordt vaak vergeten. Laadpalen bevatten grondstoffen die niet onuitputtelijk zijn. Vaak worden ze geproduceerd met processen die het milieu belasten, mensenrechten schenden en is de levensduur relatief kort. Bij vervanging belanden ze vaak op de afvalberg.

Circulariteit begint bij slim ontwerpen. Zijn onderdelen makkelijk te vervangen? Is de fundering herbruikbaar? Kan de techniek meegroeien met toekomstige toepassingen? En hoe voorkom je dat je straks een hele installatie moet afbreken, terwijl 80% nog goed functioneert? Deze vragen moet je als inkoper vooraf stellen. Want de keuzes die je maakt bij het aanbesteden, bepalen het hele verdere traject.’

Hoe groot is de impact van circulaire laadinfrastructuur?

‘We staan voor een grote opschaling waarmee we veel impact kunnen maken. Begin 2024 waren er in Nederland ongeveer 140.000 publieke laadpalen. Volgens ElaadNL zijn er tegen 2050 ruim 1,3 miljoen publieke laadpalen nodig, bijna negen keer zoveel als nu. Als we al die palen keer op keer volledig moeten vervangen, levert dat miljoenen kilo’s afval en onnodige CO₂-uitstoot op. Bovendien is het belangrijk dat laadpalen meebewegen met slimme netoplossingen. Denk aan bidirectioneel laden. De auto levert stroom terug aan het net tijdens piekuren en laadt ‘s nachts, zodat EV’s stroom kunnen vragen zonder dat het net overbelast raakt. Zo ondersteunen we de energietransitie en verminderen we netcongestie. Door circulair en flexibel te ontwerpen, met herbruikbare funderingen, modulaire onderdelen en eenvoudig te repareren componenten, voorkomen we toekomstige sloop en verspilling.’

Met herbruikbare funderingen, modulaire ontwerpen en onderdelen die makkelijk te repareren zijn, voorkom je toekomstige sloop en verspilling

Amber van Veen

Wat is hierin de rol van de Buyer Group?

‘Veel publieke organisaties willen circulair aanbesteden, maar weten niet goed hoe. In de Buyer Group Circulaire Laadinfrastructuur werken elf publieke partijen, van gemeenten tot provincies, samen die allemaal plannen hebben om laadpunten aan te besteden. Sommigen staan nog helemaal aan het begin, anderen hebben al meer ervaring. We brengen onze kennis en vragen samen en helpen elkaar om circulair aanbesteden in de praktijk te brengen.

We werken concreet aan een gezamenlijke marktvisie, een circulaire inkoopstrategie en een uitvraag die zowel juridisch klopt als voldoende ambitie uitstraalt. Tegelijkertijd delen we wat we tegenkomen in de praktijk: waar loop je op vast, wat werkt goed, wat kan beter? Zo hoeft niet iedereen opnieuw het wiel uit te vinden. En hoe meer we op één lijn zitten richting de markt, hoe groter de impact die we samen kunnen maken.’

Hoe meer we op één lijn zitten richting de markt, hoe groter de impact die we samen kunnen maken

Amber van Veen

Waar staat de Buyer Group nu?

‘We zijn nu bijna een jaar bezig. We werken samen met provincies en gemeenten om tot een conceptversie van de gezamenlijke marktvisie voor circulaire laadinfrastructuur te komen.

Deze wordt afgestemd op de routekaart die wordt ontwikkeld naar circulaire laadinfra in 2050. Als de routekaart is afgerond, leggen we onze marktvisie voor aan de markt om te toetsen of het realistisch en ambitieus genoeg is. Volgend jaar wordt de visie in aanbestedingen getest. In de marktvisie staan nu al concrete afspraken, bijvoorbeeld over funderingen: laadpalen moeten op bestaande plekken passen om onnodig betonwerk te voorkomen. Zo brengen we circulariteit stap voor stap de praktijk in.’

Wat kunnen inkopers hiervan leren?

‘Als je met circulair inkopen aan de slag wilt, zijn er drie tips die ik kan meegeven:

• Wees helder. Zorg dat iedereen dezelfde taal spreekt. Gebruik voorbeelden, schema’s, of visualisaties. Maak het visueel waar nodig en schrijf kort en duidelijk wat je bedoelt. Want een aanbesteding die iemand niet begrijpt of verkeerd interpreteert levert gemiste kansen op.
  
• Kies focus. Je hoeft niet alles tegelijk te doen. Als je kijkt naar de R-ladder, begin dan met één of twee strategieën die echt verschil maken. Bijvoorbeeld: kun je de locatie van de paal slim kiezen op basis van data, zodat deze optimaal wordt benut en je minder laadpalen nodig hebt? Of kun je inzetten op hoogwaardig repareren? Als je klein begint, kom je vaak verder dan wanneer je alles in één keer perfect wilt doen.
  
• Doe het niet alleen. Sluit je aan bij een netwerk, leer van anderen, en deel je kennis. Daar zit enorme kracht in.’

En als je verder vooruitkijkt, hoe zie je de toekomst?

‘De Buyer Group loopt tot 2027. In die tijd willen we zoveel mogelijk publieke organisaties helpen om circulair aan te besteden. Niet als vrijblijvende ambitie, maar concreet in de praktijk. Uiteindelijk willen we toe naar een uniforme, heldere vraag aan de markt. Zodat leveranciers weten waar ze aan toe zijn, en durven investeren in duurzame oplossingen. En vooral: zodat we als overheden bijdragen aan een echt toekomstbestendige laadinfrastructuur.’

We willen toe naar een uniforme, heldere vraag aan de markt. Zodat leveranciers weten waar ze aan toe zijn

Amber van Veen

Meer weten?

Wil je meer weten over de Buyer Group Circulaire Laadinfrastructuur? Kijk dan op de website Buyer Group Circulaire laadinfrastructuur | PIANOo – Expertisecentrum Aanbesteden

Of heb je vragen over deze buyer group? Stuur dan een mail naar buyergroups@pianoo.nl