Biomassa en voedsel

Biomassa en voedsel zijn organische materialen uit planten en dieren. Denk aan graan, groenten, vlees, zuivel, maar ook reststromen zoals koffiedik, GFT-afval en landbouwresten. Deze grondstoffen vormen de basis van onze voedselvoorziening en leveren materialen voor bouw, chemie en energie.

De duurzame landbouw- en voedselketen

In Nederland gaat 15 tot 25 procent van het voedsel verloren. Dit kost geld en waardevolle grondstoffen zoals land, water en energie. Vooral dierlijke eiwitten vragen veel ruimte en leveren hoge CO₂-uitstoot. Tegelijk raken bodems uitgeput door intensieve landbouw.

Een circulaire voedselketen verkleint deze impact. Minder verspilling bespaart grondstoffen en kosten. Reststromen worden nieuwe grondstoffen in plaats van afval. Het Nationaal Programma Circulaire Economie (NPCE) stelt drie nationale doelen voor 2035 ten opzichte van 2016. De voedselketen levert hier een belangrijke bijdrage aan: 55 procent hernieuwbare of gerecyclede grondstoffen, 15 procent minder grondstoffengebruik en minimaal 82 procent van het afval gerecycled.

Circulair inkopen binnen de catering

Lees meer over circulair inkopen binnen de catering.

Catering

Circulair inkopen van biomassa en voedsel

De transitieagenda biomassa en voedsel richt zich op de omslag naar kringlooplandbouw, grondstoffen optimaal benutten, afval minimaliseren en reststromen een nieuwe functie geven.

Het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) werkt dit uit in de visie ‘Waardevol en Verbonden’ met zes concrete actielijnen voor de hele keten, van boer tot bord:

Vergroot het aanbod van duurzaam geproduceerde biomassa: Investeer in teelt die de bodem versterkt.
Stimuleer circulaire biobased producten: kies voor producten gemaakt van biomassa en reststromen.
Maak bodem en voedingsstoffen circulair: herstel bodemgezondheid door nutriënten te hergebruiken.
Verminder voedselverspilling: voorkom dat voedsel verloren gaat in de keten.
Vervang dierlijke door plantaardige eiwitten: verlaag de impact van voedselproductie.
Zet feeding and greening projecten op: breng voedselproductie dichter bij de stad.

5 Thema's met de grootste impact

In het Nationaal Programma Circulaire Economie (NPCE) zijn een aantal thema’s benoemd waarmee de meeste impact gemaakt kan worden doormiddel van circulair inkopen:

Voedselverspilling tegengaan
15 tot 25 procent van het voedsel gaat verloren. Dat levert onnodige kosten en afval op. De productie van voedsel kost veel energie, land en water. Het doel is om in 2030 de voedselverspilling met 50% te verminderen ten opzichte van 2015. De overheid ondersteunt dit met verplichte monitoring, rapportage en afspraken met ketenpartijen.

Koop in bij leveranciers die zuinig en bewust omgaan met grondstoffen.
Stel eisen aan het voorkomen van voedselverspilling in de keten.
Meet hoeveel er verspild wordt, dat geeft argumenten voor maatregelen.
Rapporteer over voedselverspilling en je aanpak.

Slim gebruik van reststromen
Veel ‘afval’ uit voedselproductie is eigenlijk een waardevolle grondstof. Door in te kopen bij partijen die bijproducten verwerken tot nieuwe voedingsmiddelen, materialen of energie, sluit je kringlopen en verklein je de afvalberg.

Vraag leveranciers wat ze doen met reststromen.
Stimuleer hergebruik van organische reststromen.
Kies voor producten waarin bijproducten verwerkt zijn.

Versnellen van de eiwittransitie
Dierlijke eiwitten zorgen voor veel uitstoot en nemen veel landbouwgrond in. Door vaker te kiezen voor plantaardige eiwitten van Nederlandse bodem verlaag je de CO₂-uitstoot en gebruik je landbouwgrond efficiënter. Het NPCE sluit hierop aan en stelt als doel dat we in 2030 minstens 50% van onze eiwitten uit plantaardige bronnen halen.

Geef voorkeur aan producten met plantaardige eiwitten van eigen bodem.
Verminder afhankelijkheid van dierlijke eiwitten.
Kies voor gezond en duurzaam eten.

Gebruik van duurzame biogrondstoffen
Materialen zoals hout, stro of hennep slaan CO₂ op en vervangen fossiele grondstoffen. Stimuleer duurzame toepassing als bouw-, verpakkings- of textielmateriaal. Zo bind je koolstof langdurig en put je fossiele bronnen minder uit.

Kies voor duurzame biogrondstoffen die fossiele materialen vervangen, zoals vlas, hennep of miscanthus voor bouw- en isolatiemateriaal.
Geef prioriteit aan materialen die CO₂ vastleggen en langdurig opslaan.
Kies voor toepassingen waar biomassa hoogwaardig wordt ingezet: Eerst als voedsel voor mensen, daarna voor materialen en als laatste als energiebron.

Duurzaam landgebruik en gezonde bodems
Een gezonde bodem is de basis voor voedselproductie. Hoe goed we voedsel kunnen produceren, hangt daar direct van af. Door in te kopen bij leveranciers die investeren in bodemkwaliteit en biodiversiteit, help je mee aan toekomstbestendige landbouw.

Selecteer leveranciers die verantwoord omgaan met bodem en natuur.
Kijk naar deelname aan programma’s voor biodiversiteit.
Kies voor producten met keurmerken op gebied van duurzaamheid.

Strategieën voor een circulaire biomassa- en voedselketen

Circulariteit begint al bij de vraag: hoeveel heb ik echt nodig? En eindigt met de vraag: wat gebeurt er na gebruik met reststromen? Het NPCE benadrukt dat circulariteit in de hele inkoop cyclus zit:

Kringlooplandbouw: Koop in bij leveranciers die kringlopen sluiten: voedingsstoffen, reststromen en mest blijven in gebruik. Deze worden hergebruikt als diervoeder, nieuwe producten, materialen of energie.
Minder voedselverspilling: Stel eisen aan leveranciers om voedselverspilling te voorkomen. Reststromen krijgen een nuttige bestemming, verspilling blijft minimaal, bij productie én bij de consument.
Eiwittransitie en lokale productie: Geef de voorkeur aan producten met plantaardige eiwitten van eigen bodem. Dit vermindert de afhankelijkheid van dierlijke eiwitten, en sluit aan bij gezond en duurzaam eten.
Duurzaam landgebruik en gezonde bodems: Kies voor leveranciers die verantwoord omgaan met bodem en natuur, bijvoorbeeld via keurmerken of deelname aan programma’s die biodiversiteit, koolstofvastlegging en landschap stimuleren.
Transparantie: Kies voor producten met inzichtelijke herkomst en productiewijze, voorzien van relevante keurmerken op gebied van milieu, eerlijke handel, sociale omstandigheden en voedselveiligheid.
Circulariteit in product en verpakking: Stimuleer gebruik van biobased en gerecyclede materialen. Geef voorkeur aan producten en verpakkingen die ontworpen zijn voor hergebruik, reparatie of recycling.

4 Circulaire projecten

In de voedsel- en biomassaketen lopen al verschillende circulaire initiatieven. Hieronder de voorbeelden uit de praktijk:

Oscar Circulair: Verzamelt organische reststromen zoals koffiedik en voedselresten uit de stad en vervoert ze emissievrij in plaats van ze te verbranden. Het koffiedik wordt vervolgens omgezet in voedingsbodem voor oesterzwammen.
Aquaminerals: Zet reststromen uit waterzuivering om in waardevolle circulaire grondstoffen. Ze werken samen met drinkwaterbedrijven en waterschappen om calciet, ijzer en fosfaat te hergebruiken voor tapijttegels, isolatiemateriaal en als vervanger van microplastics in cosmetica. Ook winnen ze fosfaat uit slib voor duurzame meststoffen.
Protix: Kweekt insecten met voedselresten als groente- en tuinafval. Deze worden verwerkt tot eiwitten en vetten voor diervoeding.
Bean Deal: Publiek-private samenwerking tussen boeren, verwerkers, inkopers en supermarkten. Stimuleert teelt en consumptie van Nederlandse peulvruchten. Nederlandse veldbonen krijgen een plek in vleesvervangers, soepen en kant-en-klare maaltijden. Zo versterken ze plantaardige eiwitproductie en verlagen ze afhankelijkheid van importsoja.

Wet- en regelgeving

Als inkoper werk je steeds vaker binnen strikte richtlijnen en wetten voor biomassa en voedselreststromen:

Europese Kaderrichtlijn Afvalstoffen: Deze Europese wet bepaalt wanneer iets afval is en wanneer het als grondstof geldt. Dit is belangrijk bij het inkopen van producten gemaakt van reststromen.
Certificering voor duurzaamheid en herkomst: Steeds vaker is certificering verplicht. Dit bewijst dat producten duurzaam zijn geproduceerd en traceert de herkomst.
Nationale Biogrondstoffenstrategie: Het Rijk werkt aan een strategie om beschikbaarheid van biogrondstoffen te vergroten en gebruik te optimaliseren. Houd ontwikkelingen in de gaten.
Rapportage voedselverspilling: De overheid vraagt organisaties om inzicht te geven in hoeveel voedsel verspild wordt en welke maatregelen je neemt om dit te verminderen.